Przed stu laty mieliśmy telebim

Dostarczyła go warszawska firma fotograficzna Świteź. Wielki ekran reklamowy służył do pokazywania "bezpłatnych obrazów niknących, z chwili bieżącej życia wystawy". Chodzi zaś o Wystawę Przemysłu i Rolnictwa z 1909 r.

W poniedziałek wraz z "Gazetą" ukaże się zeszyt "Częstochowa sto lat temu". Wydajemy go przy okazji zamknięcia wielkiego wydarzenia w naszym mieście przed równo wiekiem - Wystawy Przemysłu i Rolnictwa. O samej wystawie jednak jest w nim niewiele (jest o modzie, kinie, cenach, zwyczajach, skandalach...). Kto więc ciekawy, jak bardzo miasto żyło tą imprezą, niech zagłębi się w kalendarium zestawione poniżej. Pokazuje ono, jak Częstochowa przygotowywała się do wystawy.

Styczeń

Od początku roku co jakiś czas wracał temat: w mieście jest za mało hoteli, by wszyscy zwiedzający wystawę (spodziewaliśmy się ich bardzo wielu) mogli wygodnie przenocować. Dlatego komitet wystawy zaproponował częstochowianom, by ci, którzy chcą wynająć w sierpniu i wrześniu swe mieszkania lub pokoje, składali deklaracje komitetowi. Lokale miały mieć zadeklarowaną wcześniej liczbę łóżek. Każde łóżko - kompletne posłanie, stolik "towarzyszący", na nim świece, umywalnię, lusterko, do tego dwa krzesła, wieszadło i codziennie zmieniany ręcznik. Komitet zastrzegał sobie prawo kontroli tych pomieszczeń i wprowadzania poprawek. Pościel miała być zmieniana po wyjeździe gościa, by następny miał świeżą. Właściciel lokalu miał też obowiązek zapewnić gościowi obsługę i utrzymać pokój w czystości. Opłaty regulowała taryfa opracowana przez komitet, a cennik miał wisieć w pokoju.

Niestety, częstochowianie jakoś nie pchali się do zarabiania w ten sposób, mimo wielu zachęt w gazecie i zapewnień, że na miesiąc można mieć z takiego najmu przynajmniej 30 rubli (to prawie równowartość miesięcznego zarobku robotnika na kolei).

Luty

Plac parkowy zostaje zniwelowany, ścieżki - wytyczone, zwozi się materiały na budowę i zaczyna budowę niemal wszystkich pawilonów. Biuro na całego przyjmuje zgłoszenia wystawców.

Marzec

Franciszek Zalcman, rysownik zakładów Kohna i Oderfelda, prezentuje dyplom wystawy: "Cały wykonany w jednym tonie sepjowym, z niewielką domieszką tu i ówdzie fioletu, mieści pośrodku widok klasztornej bramy Lubomirskich na Jasnej Górze, pod nią widnieje herb Częstochowy, a bokiem, otoczone liśćmi dębu i wawrzynu oraz kłosami: kuźnia (przemysł) i orka (rolnictwo). Dołem zdobią winietę ule, tryby, wreszcie medale itp.". Zapada też uchwała komitetu, by medale wystawy z jednej strony ozdobić herbem Częstochowy, z drugiej - pamiątkowym napisem.

Na placu wystawowym murarze kończą stawiać ogrodzenie.

Kwiecień

Zaczynają się narzekania częstochowskich furmanów. Prace budowlane przy terenach wystawowych powodowały, że nie mieli jak dojechać z centrum na ruchliwą ul. św. Barbary, którą dziennie wywoziło się z miasta całe wozy cegieł, dowoziło zaś do niego kilka wagonów węgla. Gorzej, że ul. Siedmiu Kamienic w ogóle planowano zamknąć na czas wystawy, a nawet nieco wcześniej; tu furmani przypominali, że przez Aleje z powodu pielgrzymek zupełnie nie będzie można przejechać. W dodatku wzmożony ruch wozów na ul. Siedmiu Kamienic zniszczył jej nawierzchnię: naprzeciwko numerów 7, 9, 11 i 13 porobiły się doły. "Wozy wpadają i dwóch koni w zaprzęgu mało, by je wyciągnąć - trzeba czwórki" - alarmował "Goniec Częstochowski". Furmani zwrócili się do dyrekcji wystawy o rozwiązanie problemu.

W chwili zamknięcia zgłoszeń na tzw. pawilony własne zapisanych było ok. 400 wystawców. W ich gronie znaleźli się przemysłowcy czescy, angielscy, belgijscy i holenderscy. No i egzotyczna Brazylia z pawilonem za 100 tysięcy peset. Za to łódzkich firm - tylko kilka. Toteż częstochowskie władze wystawy jeździły po kraju i agitowały, jak mogły.

Maj

Zaczyna się budowa pawilonu rolniczego, ogrodniczego i głównego oraz Muzeum Higienicznego. Restauracja jest prawie gotowa. Roboty przerywają częste deszcze. Prezydent miasta pozwala zarządowi wystawy na zamknięcie wszystkich dróg prowadzących przez tereny wystawowe. Odtąd tylko wozy z cięższymi ładunkami mają być przepuszczane przez ul. Jasną (dziś Waszyngtona). A np. dorożki i prywatne powozy już nie.

Czerwiec

Usunięte zostają z okolic Jasnej Góry tzw. jadłodajnie - szopy wydające obiady m.in. pielgrzymom. Nie dość, że wyglądały jak wrzód, to jeszcze karmiły podle (zatruwały się tam całe rodziny). Zapada decyzja, że rok szkolny dla tzw. szkół początkowych zacznie się od października - bo w szkołach urządzono miejsca noclegowe dla zwiedzających. Wszystkie te noclegownie miały mieć przygotowane samowary, szklanki, łyżeczki oraz pościel - po 150 materaców i sienników.

Nawet Rosjanie postanowili pomóc: oficerowie 7. i 8. Pułku Strzelców, ponieważ wyjeżdżali w sierpniu i wrześniu na ćwiczenia, zaproponowali, że swoje pokoje wypożyczą na kwatery dla gości wystawy; jej biuro przyjęło propozycję.

Policmajster wydaje przepisy przejścia przez miasto pielgrzymek w czasie wystawy: 1 - kompanie mają iść prawą nitką ulicy; 2 - powinni iść po sześć osób w rzędzie; 3 - furmanki kompanii powinny jechać na Rynek (wtedy tzw. plac) Wieluński po jednej, też trzymając się prawej strony; 4 - bębnów i orkiestr można używać tylko w godz. 7-20; 5 - każdy przewodnik kompanii ma się zaopatrzyć w tę właśnie instrukcję - u pierwszego napotkanego przez kompanię na terenie Częstochowy policjanta.

No i już wiadomo, że wystawa będzie miała swój telebim - "ekran reklamowy, na którym pokazywane będą bezpłatnie obrazy niknące, z chwili bieżącej życia wystawy". Słowo "bieżącej" oznaczało, że rano zostaną zrobione zdjęcia, a wieczorem się je obejrzy. Między obrazami osób zwiedzających miały być prezentowane reklamy firm, zgłoszone wcześniej w biurze wystawy i u właścicieli ekranu, czyli w warszawskiej firmie fotograficznej Świteź.

27 czerwca otwarty zostaje na placu wystawy kinematograf The Royal Palace.